Sunú 5: Habri, ik kom terug Curaçao

 SUNU is BACK

Na twee jaar kom ik terug met mijn podcast. Maar eerst ga ik terug in de tijd.

In November 2006 maakte ik mijn eerste radio documentaire voor de Humanisctische Omroep. Dit schreef de Trouw erover:

Radio Atelier: Marlon Reina is 35 en woont al 17 jaar in Nederland. Voordat hij meer dan de helft van zijn leven in Nederland heeft gewoond, wil Marlon Reina remigreren naar zijn geboorte-eiland Curaçao. Momenteel leeft hij het leven van een vrije Amsterdamse homo. Hoe blij zou de Curaçaose gemeenschap zijn als de openlijk homoseksuele Marlon Reina terugkeert naar het eiland?

Een belangrijk personage in de docu was mijn oom Claudio Reina (foto in 1981), een soort stand in voor mijn vader die stierf toen ik zo jong was, dat ik geen idee had hoe hij over mijn mannenliefde zou denken. Intussen is mijn oom Coy ook in 2018 overleden.

In 2006 vierde ik mijn veerjaardag door met mijn vrienden in Amsterdam de radio- uitzending samen te beluisteren. Voor mijn verjaardag (8 November 2023) zal ik de docu, 17 jaar later met jullie delen.

Sunu 4: Elections in the Kingdom with Lysanne Charles

On March 17, the Netherlands will elect their next parliament and on March 19 Curacao will do the same. In this part 1 Marlon Reina discusses the elections in the Netherlands with Lysanne Charles of the party Bij1 and with Ian van der Kooye of Kleur de Kamer.

Deze episode is tweetalig, Nederlands met Engels.

 

Sunu 3: Miedu ku Albert Schoobaar Part 2 & Karnaval

 Siman pasá Marlon Reina a papia ku Albert Schoobaar tokante nan miedu, i podisé e miedu mas grandi di Kòrsou: hamber. E siman aki e kombersashon ta sigui, ku mas atenshon na e papel ku nan mes ke i por tuma den futuro. Pasombra mester atendé ku miedu, trouma i tur otro kos ku ta stroba nos desaroyo.

Komo ku e siman aki Kòrsou lo a selebrá Karnaval, Marlon Reina ta puntra nos deklamadó Crisen Schorea, ku ta sosiólogo tambe, kiko e ta pensa di e ponensia ku ora di karnaval si, nos por traha huntu, tuma inisiativa i organisá na grandi.

Sunu 2: Miedu ku Albert Schoobaar. Part 1

 Pa e di dos episodio di Sunú Marlon Reina su invitado ta Albert Schoobaar, aktor, direktor i eskritor di teater. Tema di e episodio ta Miedu. Huntu nan ta enfrentá nan mes miedunan i ta filosofiá tokante e miedunan di Kòrsou.

Aki dos siman den Parti 2 Schoobaar i Reina lo elaborá kon nan ta mira futuro.
Danki tambe na partisipashon di Marielle da Costa Gomez i Crisen Schorea.

Sunu 1 NL: Aangenaam!

 Marlon Reina wil met zijn podcast onze naakte waarheid onder ogen zien om samen vooruit te gaan.

Met interviews, gedichten en muziek behandelen we de culturele, sociale en politieke ontwikkeling van ons land.
In deze aflevering #1, Aangenaam!, maak je kennis met de podcast en met Marlon Reina, met medewerking van Lutsel Reina, Judith Heerenveen, Marielle da Costa Gomez i Crisen Schorea

Sunu 1: Sera Konosí

 Marlon Reina su podcast ta invitá ‘Ban biba ku nos bèrdat i edifiká nos pais.

Ku entrevista, poema i musika nos lo trata nos pais su desaroyo kultural, sosial i politiko.
Den episidio #1, Sera Konosí bo ta sera konosí ku e podcast i ku Marlon Reina, ku partisipashon di Lutsel Reina, Judith Heerenveen, Marielle da Costa Gomez i Crisen Schorea.

Marlon Reina wil met zijn podcast onze naakte waarheid onder ogen zien om samen vooruit te gaan.
Met interviews, gedichten en muziek behandelen we de culturele, sociale en politieke ontwikkeling van ons land.
In deze aflevering #1, Aangenaam!, maak je kennis met de podcast en met Marlon Reina, met medewerking van Lutsel Reina, Judith Heerenveen, Marielle da Costa Gomez i Crisen Schorea.

  

 Presenting: My Podcast Sunú 

Sunú is a Podcast in Papiamentu and Dutch by Marlon Reina, dealing with the cultural, social and political development of Curaçao and the Dutch Kingdom.

After a couple of years without publishing here, as blogs are not 'the way' anymore, I decided to share what I have been doing lately here. 

Check it here.

Tula, Historia Kompartí.

Eksposishon obra di arte moderno pa rekordá e Lantamentu di katibu di 17 ougὺstus 1795.
Eksposishon na Villa Maria (Van den Brandhofstraat, Skalo) te 14 novèmber 2017.

E lantamentu di katibu na aña 1795 bou di guia di Tula, sin duda ta un di e puntonan sentral den memoria di Kòrsou. P'esei den tempu di awe, mester di representashonnan visual pa laga e historia aki keda bibu pa generashonnan nobo. Curator Josee Thissen-Rojer di e eksposishon, a splika ku esei ta un di e motibunan ku a aserká un total di 14 artista visual pa krea nan ekspreshon artístiko pa Tula, Historia Kompartí. Komo un hende ku stima historia i herensia kultural di un banda, i arte moderno na otro banda, mi a sali kas hopi ansioso pa wak kiko mentenan den 2017 a hasi ku e historia importante aki di 1795.

'Tula mester bira un héroe pa tur hende na Kòrsou. Pa tur gremio.’ Esaki sigun Charles Dorego, sosial geógrafo ku a publiká ‘ Sklabitut i Rebelion 1795’ ku a sirbi komo inspirashon pa e artistanan. Ora referí na hasi Tula un héroe pa tur hende na Kòrsou, mayoria lo pensa mesora riba koló: Tula mester bira un héroe pa tantu blanku komo pretu. Esei sigur. Anto arte moderno por yuda ku esei.
Pero loke mas mi ta spera ta ku e obranan di arte moderno aki, lo konektá diferente generashon tambe. Generashonnan nobo por sera konosí ku balor i nifikashon di e Lantamentu di 1795 mirando e obranan aki. Obranan ku no solamente por siña nan kos nobo, pero ku ta hasi e preguntanan di awe tokante e historia di ayera.

Does this frame make me look heroic? E leshi aki ta laga mi parse un héroe? E pregunta aki Omar Kuwas su obra ta hasi. Nos ta mira un hòmber, un hóben adulto den un leshi, ku algun atributo manera un arma ku nos lo a yama típiko pa un héroe. Pero tambe ta mira atributo ku por pone bo duda manera un kos pa puiru kara. Nos idea di un héroe ta hopi definí: un hòmber grandi, fuerte, semper bunita koló skur. Kuwas ta obligá nos enfrentá e tipo di prehuisionan aki ku su obra. Ken ta un héroe di bèrdat i ken no? Kada artista a basa su obra riba un etapa di e lucha. Omar Kuwas su inspirashon ta e momento ku Van Westerholt a debilitá e lucha kreando divishon den e luchadónan, ku a resultá den traishon na final. Awor nos awe na 2017. Ken lo tin kurashi? Anto ta esun ku ke bringa so ta un héroe? Òf esun ku pensa bon kiko ta kumbiní e i su yunan, ta e héroe di bèrdat? Esun ku di niun manera no parse loke sigun nos ta un héroe? I teniendo kuenta ku e título, Does this frame make me look heroic? heroismo ta un kos di aparensia so awe? E preguntanan aki Kuwas su bunita potrèt a lanta den mi, mustrando riba relevansha di e eksposishon aki.

Tin mas obra ku mi ke menshoná. Giovani Zanolino por ehèmpel a krea Mercier Today. Su homenahe na Louis Mercier, un di e lidernan di e lantamentu. Zanolino a potretá Mercier manera un gueriero di awe, den un ambiente di mondi, den e kolónan di bandera franses. Esaki ta un héroe di Kòrsou di kua mester respetá su desendensia franses. Lucha pa libertat ta un lucha mundial.

Ritual pa union i forsa ta un bunita instalashon di Ellen Spijkstra basa riba e rito di ‘awa di huramentu.’ Na Santa Krus e luchadónan sklabisá ta reuní i bebe ‘awa di huramentu’ pa krea determinashon i union pa nan lucha. Ellen Spijkstra a pone un potrèt na muraya di un hòmber bebiendo for di un kalbas i su dilanti un sorto di krus, formá pa hopi figura den forma di kalbas trahá di piedra. Manera un altá pa sigui resa. Determinashon i union, te ainda Kòrsou ta roga p’é.

Philip Rademaker, sigun mi promé impreshon ta hisa pone Tula den Ridderzaal na Den Haag ku su obra Gritu Muda. Promé ku por a bishitá e eksposishon dia 3 di òktober, señor Max Elstak di Plataforma di Sklabitut i Herensia di Sklabitut a splika a mata Tula e dia aki na 1795, i kon a laga eksponé su kabes di kap riba un staka. Rademaker a skohé pa eksponé e kabes di Tula gritando den e kolónan di bandera Hulandes. E palabranan ‘Rood, wit blauw, Oranje Curacao’ den e pintura a laga mi interpretá e kolónan kòrá, blanku i blou komo bandera di Hulanda. Asina mi a mira den e e obra ku ta mustra Reino Hulandes kompleto riba e bos aki ku a silensiá. Pero den e splikashon di Philip Rademaker, por lesa ku e kolónan ta para pa opreshon i e teksto ta mustra riba nos aktitut sumiso. No ta Hulanda so, ta nos mes tambe ta laga silensiá e bos di Tula.

Lo ta hopi bon si hopi hende na Kòrsou bishitá e eksposishon Tula, Historia Kompartí. P'esei mi no ta bai trata tur e 14 obranan. Mester bai wak ku propio wowo.
Por último mi ke menshoná e obra To lose the battle but to win the war. Ailsa Anastasia a piki simia na Ser’i Neger, kaminda e bataya mas fuerte den e lantamentu a tuma lugá lagando bastante luchadó morto. E simianan ta simbolisá e luchadó. A pone nan den algun baki di glas ku ta simbolisá e opstákulonan ku nan a haña den nan kaminda. Sigun Ailsa Anastasia, ora e simia haña bon tera, nan lo brota, pero hopi biaha tin kos ta stroba. E luchadónan di bèrdat a pèrdè e bataya na  Ser’i Neger, pero nos pueblo a gana e guera al final. Awor kon nos mes ta atendé ku nos luchanan di awe? Kon nos ta duna por ehèmpel hóbennan ku ta mira kos otro for di nos, e bon tera pa nan ideanan, talento i vishonnan krese i kristalisá?

Tula, Historia Kompartí mester krea diálogo den sosiedat pa trata e inkietutnan aki. Esaki ta e inspirashon pa awe di e lucha pa libertat ku Tula a guia.
Banda di esnan menshoná tin tambe obranan di: Giovanni Abbath, Suzette Apostel, Carl Ariza, Avantia Damberg, Didi Dometilie, Ariadne Faries, Johana Franco Zapata, Garrick Marchena, Ashley Mauricia.

E eksposishon ta habri tur fin di siman, djabierne pa djadumingu di 9.00 or mainta pa 4.00 or di atardi te ku 14 novèmber, ku eksepshon di 13pa 15 òktober. Entrada ta grátis.

Marlon Reina

True nation building, possible in a 'colonized' Curacao?

Melissa F. Weiner, Associate Professor of Sociology at the College of the Holy Cross addresses methods to decolonize educational systems, using her studies in the Netherlands as examples. And she is convinced when students are not engaged in their education, it reflect a disconnect between their culture and reality and the educational curriculum and environment.

Antonio Carmona Baez, Assistant Professor of Social Sciences at University of Puerto Rico uses the political and economic reality of Puerto Rico to address issues of decolonizing efforts and in nation building practices. One condition for a decolonized society he points out is the development of an authentic local economy.




Weiner and Carmona Baez were special guest at the Tertulia 'Nation Building in a Decolonized Perspective: Academics as Activists', organized by the Library and research Centre of the University of Curacao and Unesco.

Sandew Hira over Decolonizing The Mind en Curaçao

Sandew Hira van het International Institute for Scientific Research was op Curaçao voor een reeks lezingen en gespreken en om een samenwerking te tekenen met de Fundashon Museo Tula. Samen met Museo Tula zal er gewerkt aan het bestrijden van mentale slavernij, Decolonizing the Mind.

Ik sprak met Sandew over de basisprincipes van Decolonizing the Mind en over zijn kijk op Curaçao. 

Waarom Döne Fil mijn Roze Lieverdje is

De Roze Lieverdje 2014 word 14 februari uitverkozen in Amsterdam. Op deze manier eert Groen Links Amsterdam mensen die zich hebben ingezet voor de HLBT emancipatie in de stad. Ik was ook ooit genomineerd en deze keer kon er weer gestemd worden op vier kandidaten.  Döne Fil kreeg mijn stem, al heb ik waardering voor alle vier de genomineerden.

Ik heb Döne leren kennen als een krachtige, soms stille maar zeker wijze vrouw. Tot drie keer aan toe gaf ze gehoor  aan een vraag van me met haar verhaal een activiteit waar ik betrokken bij was op te luisteren, De eerste keer was op een avond met persoonlijke verhalen van Pink Stage, onze ontmoetingsavond voor HLBT-ers in de Bijlmer. Op dat moment was Döne nog aardig fragiel, bijna timide.

De tweede keer dat Döne met mij samenwerkte was toen mijn vriendin en collega Ramona Pikeur in Den Bosch de Coming Out dag organiseerde voor de Antilliaanse stichting Nos Baranka, 11 oktober vorig jaar. Döne reisde helemaal naar Den Bosch om haar verhaal te delen met een voornamelijk Antilliaans/ Surinaams publiek, die ondanks eventuele religieuze verschillen door haar verhaal geraakt werden. Ze werd een van de sterren van de avond.

De laatste keer presenteerde Döne niet alleen haar persoonlijke levensverhaal, maar ook haar visie op HLBT emancipatie in Nederland in het Engels aan studenten van de Amerikaanse uitwisselingsprogramma SIT. Ze hingen aan haar lippen.

Zo is Döne uitgegroeid tot de dame die voor mij dus deze Roze Lieverdje verdient. Als moslima van Turkse afkomst neemt ze risico’s in het zo openlijk naar voren komen als lesbische vrouw. Als moslim HLBT activiste vecht ze in de steeds islamofobischer wordende homo-emancipatie wereld voor haar recht haar eigen culturele religieuze eigenheid te bewaren. Ik herken me in haar, ze inspireert me en ze geeft hoop voor de toekomst.

Jammer dat er moet worden gekozen, want ik heb iets met alle genomineerden en dat wilde ik niet onvermeld laten. Irene Hemelaar van ProGay steunde meteen onze initiatieven voor Roze Zondag op Kwakoe en steunde ons altijd met haar aanwezigheid. Willie Elshorst heb ik nog niet mee samengewerkt maar reken op zijn adviezen nu we in onze Antilliaanse/ Arubaanse gemeenschap met onze religieuze leiders het dialoog aan willen gaan over seksuele diversiteit.

En toen mijn vriend en collega Jerry Haime voor zijn initiatief voor hiv positieve allochtonen HLBT- ers Postive Tribe, een foto sessie hield verscheen Lady Galore in al haar glorie om dat initiatief te steunen. Bijzondere mensen. Dank jullie wel.

Marlon Reina

Raymi Sambo, Izaline Calister en ook Collin Edson in Bijlmer Parktheater in oktober

Oktober 2013 is een bijzondere maand voor theater liefhebbers die affiniteit hebben met Curaçao. Naast producties met gevestigde namen als Raymi Sambo en Izaline Calister kan er ook genoten worden van het debuut van de performer Collin Edson. Geboren op Curaçao,  meer dan vijftien jaar werkend in Amsterdam heeft hij vorig jaar eindelijk de stap genomen zijn theatrale carrière echt serieus te nemen. Luister in dit interview hoe dat proces is gegaan. Een proces dat resulteert in de prachtige voorstelling Kompas waarin Collin Edson zingt en diverse personages speelt: een steward op Schiphol, een jong meisje, de carnavalvierende Marelva en vele anderen. En toeval of niet, Izaline Calister en Raymi Sambo zijn twee van de collega artiesten die hem inspireren.

Donderdag 10 oktober, 20.00 uur.

Collin Edson speelt Kompas

Een muziek theaterstuk over keuzes, de weg kwijt zijn, lef, Curaçao en het leven.

Donderdag 17 oktober, 20.00 uur
Het Volksoperahuis met Tambú, a Freedom Song.
Muziektheatervoorstelling over slavernij en vrijheid met o.a. Izaline Calister en andere artiesten uit Curaçao.

Vrijdag 18 oktober, 20.00 uur
Raymi Sambo's VIG speelt Op zoek naar Oom Tom

Drie acteurs zijn elkaars helden, en elkaars concurrenten. Hoe eindigt dit spectaculaire zoektocht naar de beste zwarte acteur voor de rol van een slaaf? 

www.bijlmerparktheater.nl

020- 311 39 33

Anton de Komplein 240. Amsterdam Zuidoost

Mosa Nena van vlees en bloed

Prachtige muzikale voorstelling Geen Liefde Zonder Vrijheid van Izaline Calister.
Gezien op de Parade in Amsterdam.

Tambú klanken en een strijkkwartet. In een interview bij Radio Bos di Sabana in Amsterdam vertelde Izaline Calister dat die combinatie prachtig klonk in de nummers die ze zong in haar voorsteling Geen Liefde Zonder Vrijheid. Ik kon me er iets bij voorstellen en ging het horen op de Parade. Natuurlijk had ze niet gelogen. Zowel een mooie wals als Atardi als een swingend seú klonken als nooit tevoren op deze manier. In Geen Liefde Zonder Vrijheid slaat de bekende Leyenda di Buchi Fil nieuwe wegen in. En niet alleen muzikaal.

De Mosa Nena die we hierin leren kennen is eindelijk een vrouw van vlees en bloed, een echt mens. Niet alleen een object van verlangen van de shon en de bomba aan de ene kant en de aan de andere kandt de grote liefdesobject van Buchi Fil. Niet dat het prachtige gedicht van Pierre Lauffer uit 1964 niet meerdere lagen kent. Maar alle lagen hierin betreffen een mannelijk perspectief. Pierre Lauffer was toen al een rebelse man. Als lid van de zogenaamde licht gekleurde nette mensen groep uit de stad- zijn moeder is van deels Joodse afkomst- trapte hij tegen veel zere benen aan door over het leven van de gewone zwarte man te dichten en erger nog vrijuit de liefde te verklaren aan mooie zwarte vrouwen. Zijn gedicht over de trotse tot slaaf gemaakte Buchi Fil, die weigerde te buigen voor de onmenselijkheden van de slavernij is een klassieker geworden op Curacao. Het gedicht vertelt ook de belevingen van de opzichter bomba Yendi en de witte slaveneigenaar de shon. Beide verlangen ook naar Nena, en alleen door haar te verkopen aan een ‘kapitein die spoedig zal uitvaren’ lukt het hun Buchi Fil te breken. Mosa Nena als middel om Fil kapot te maken.

Ik leerde de legende kennen via de ook al klassieke Balada di Buchi Fil van Ced Ride uit de jaren zeventig, op muziek gezet door de Salsbach Jazz trio in de jaren zestig. De eerste theatervoorstelling geïnspireerd op het gedicht die ik zag was een mooie gestileerde creatie van Rafa Rosario in 1998. In 2005 op Curacao was er weer een voorstelling hierop gebaseerd en hierin vroeg de maker Giovanni Abbath zich af hoe het Mosa Nena moest zijn vergaan. Haar verdriet was onmenselijk maar welke keuzes ze daarna maakte zien we hier niet op toneel. Izaline Calister kruipt voor het eerst helemaal in de huid van Mosa Nena en laat haar in haar nummer Lamento di Mosa Nena uit 2006 de dood verkiezen boven het verder leven zonder haar geliefde, dezelfde keuze die Buchi Fil maakte.

Met deze verwachting ging ik opgewonden naar de voorstelling Geen Liefde Zonder Vrijheid. Calister heeft in het jaar van 150 jaar afschaffing van slavernij de samenwerking opgezocht met Het Volksopera Huis die eerder heeft samengewerkt met Curacaose muzikanten en theatermakers. Hieruit is een prachtige muzikale voorstelling ontstaan, die ontroerd op meerdere manieren. Over de muziek vertelde ik eerder. Het Dudok strijkorkest nam de Europese klassieke kant voor haar rekening en de vertrouwde percussionisten Roel Calister en Vernon Chatlein zorgden voor de Afrikaanse ritme en geluid, gebruikmakend van meerdere instrumenten. Calister zingt zoals we van haar gewend zijn, maar als Mosa Nena komt er echt acteren aan te pas.

Mosa Nena is een vrouw, die op het beste manier dat ze kon overleefde op de plantage Kenepa. Via haar ogen zien we de aankomst van Buchi Fil op de plantage. Geen liefde op het eerste gezicht zoals je verwacht gezien Buchi Fil hiervoor vooral als stoere bink werd neergezet. Vooral de body builder die de hoofdrol kreeg in een studentenfilm uit 2008 -waarmee vier Antilliaanse studenten afstudeerden aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht- bevestigde dit. Nee, deze Mosa Nena had al een leven, en vermoedde dat de komst van deze trotse intrigrerende man voor problemen zou kunnen zorgen. Die komen er natuurlijk, maar ook de onvermijdelijke liefde. Dit keer maakt Mosa Nena eigen keuzes hierin tot ze de slachtoffer word van de wraakgevoelens van de witte shon en diens vrouw en van bomba Yendi. Ze word gevangen genomen, ze word verkocht en dezelfde dag nog op een schip gezet richting een ander eiland met grote suikerplantages. Maar dan nog is deze Mosa Nena een vrouw van vlees en bloed. Die niet alleen maar oneindig lijdt aan haar verdriet, maar ook kracht kan putten uit de liefde van Buchi Fil en uit de wijsheden die ze samen hebben gedeeld.

Geen Liefde Zonder Vrijheid? Klopt de titel wel dacht ik dan eerst. Maar tijdens het applaus komt alles op zijn plek. Een lach en een traan, is het cliché die hier van toepassing is. De tekstschrijver Jef Hofmeister ontroert omdat we eindelijk de stem van Mosa Nena goed kunnen horen. De regisseur Kees Scholten die ook meespeelt laat ons meerdere keren lachen als we via zijn vondsten soms de absurditeit van macht en machtsmisbruik zien en de jonge dansers van Untold laten de boel swingen als het moet.

Ga het zien.

Nog twee dagen.

Dinsdag 20 augustus
18.45
20.15
21.45

Woensdag 21 augustus
19.15
20.45
22.15

http://www.deparade.nl/programma/theater/

150 aña abolishon di sklabitut, ko’i selebrá?

E aña aki ta kumpli 150 aña ku a abolí sklabitut den Reino Hulandes promé di yüli 1863. E atenshon ku tin pa e fecha aki na Hulanda a pari hopi fruta. Tula the Revolt , e pelíkula internashonal tokante nos lantamentu di katibu por ehèmpel tin su estreno yüli awor. Pero kiko di nos mes hendenan? Paso e fecha promé di yüli no tin masha nifikashon pa nos hendenan. Na Kòrsou no ta hasi masha ku e fecha ei. Akinan ta e lantamentu di katibu di 1795 ku a kuminsá 17 ougùstùs ta inspirá pa para ketu na historia di sklabitut. Na Sürnam al kontrario promé di yüli ta un dia di fiesta grandi, pa basta aña kaba.

Djaweps 30 mei awor lo presentá plannan na Kas di Kòrsou na Den Haag. Valika Smeulders lo duna un charla basá riba su estudio di manera di para ketu na sklabitut na Ghana, Sürnam i Kòrsou.

Mas di 10 aña kaba Sürnamnan bibá na Hulanda a logra pone e fecha 1 yüli riba kalènder ofishal aki tambe. Ta p’esei tin tantu kos aña aki i no por ehèmpel na 1995, ku a selebrá 200 aña di Lantamentu di Katibunan tantu na Kòrsou komo un tiki aki na Hulanda.  Munisipio Amsterdam a pone plaka disponibel pa durante e aña aki ‘Stimulá mas tantu hende posibel na Hulanda, pero sigur na Amsterdam, pa  para ketu na e parti skur aki di nos historia komun, selebrá libertat hañá promé di yüli i traha na un futuro huntu igual i sin diskriminashon.’ .Awe mainta wethouder Andre van Es di Amsterdam den un desayuno ku prensa a pone énfasis na esaki. Su fundashon Slavernijherdenking 2013 tin e enkargo pa kordiná tur aktividat e aña aki.

John Leerdam ku ta miembro di e direktiva di Fundashon Slavernijherdenking 2013 a purba inkorporá nos hendenan tambe den e selebrashon. Último añanan aki a kuminsá lanta un tiki interes pa 1 yüli na Kòrsou pero e no tin masha forsa. No por kompar’é ku e nifikashon ku Dia di Tula, manera sa yama 17 ougùstùs tin pa Kòrsou.

Katibu di Shon na Amsterdam

Pa lanta mas interes Leerdam a boga pa tin algun aksènt antiano promé di yüli awor.

Mainta tin e konmemorashon ofishal na Oosterpark na Amsterdam, pero anochi den Stadschouwburg tin estreno di Katibu di Shon, e promé ópera na Papiamentu di Tania Kross. E kantante nase na Korsou a tuma inisiativa pa traha un ópera na Papiamentu tokante sklabitut. A basa e obra riba e novela Katib’i Shon di Carel de Haseth i eksperenshanan personal di Tania Kross. Randal Corsen a areglá e ópera ku ta primintí di bira algu eksepshonal. Di e manera aki ta purba di haña nos hendenan interesá pa bishita algu promé di yüli. Opera no ta un disiplina masha popular pero ta un komienso.

Pero komo ku henter aña e fiesta di hubileo ta sigui, a sòru pa dia 17 di ougùstùs, dia di Lantamentu di Katibu di 1795 tambe tin algu,. E aña aki e konmemorashon ofishal ta tuma lugá durante Grachtenfestival na Amsterdam. Paso banda di 150 aña abolishon di sklabitut Amsterdam ta selebrá tambe 400 aña di eksistensha di e famoso kanalnan na Amsterdam manera Herengracht in Keizersgracht. E kasnan ku ta duna e kanalnan aki nan grandesa tin un lenk direkto ku sklabitut: hopi doño di e kasnan aki a gana nan plaka ku bendementu di katibu. P’esei sigun Leerdam ta bon ku durante selebrashon di e 400 añanan aki, para ketu 17 ougùstùs na e lucha ku Tula a kuminsá  e fecha ei. Rumannan Martina lo tin un konsierto i Izaline Calster lo presentá su obra teatral musikal basá riba e leyenda di Buchi Fil I Mosa Nena.

Banda di músika lo tin mas asento di Korsou i nos islanan durante e aña aki. Durante e desayuno awe mainta por ehèmpel Olga Orman di Simia Literario a duna John Leerdam un ehemplar di nan buki di poesia Topa Tula ku a sali e aña ki.  (potret)

Ta spera ku tantu atenshon e aña aki pa sklabitut resultá den mas atenshon di públiko general na Hulanda, e Hulandesnan pa e historia aki.

Ku ki derechi?

Tele Curacao a kuminsá ku serie di Bos di Hubentut tokante abusu seksual na Aruba, Bonaire i Kòrsou.





Ku hopi orguyo mi a sinta wak e promé edishon di e serie Ku Ki Derechi, ku ta trata abusu seksual kontra mucha na TeleCuracao djadumingu anochi. Lo bo bisa, ku orguyo? No ta un kos tristu esei? Sigur ku abuus seksual ta un kos tristu. No tristu so, teribel, repudiabel. 
Pero ku nos ta papia di dje na televishon pa tur hende skucha, ta un paso pa dilanti. Un eskritor Afro Amerikano, Audre Lorde a yega di skibi: ‘Your silence will not protect you.’ ‘Bo silensio lo no protehé bo.’ Keda ketu no ta yuda ku nada. 

Bèrgwensa pa ken?
Mi no por papia di abusu seksual di propio eksperensha, pero mi sa si kiko ta ora un komunidat ke duna bo e sentimentu ku bo mester tin bèrgwensa di loke bo ta, den mi kaso un hòmber ku gusta hòmber.  E komunidat ei ku no gusta biba ku bèrdat, mi tin sigur ku ta duna víktimanan di abusu seksual un idea paresido. ‘Bo mester tin bèrgwensa di loke a pasa bo. Keda ketu, no papia nada. No hinka famia den bèrgwensa.’ Paso hopi biaha ta famia. Den e programa ayera mi a tende ku 90% di e malechornan ku ta abusá di mucha ta hende hopi yegá na e mucha. Ta tata, tio, ruman grandi, ke men famia. 
Den un komunidat chikí manera di Kòrsou, i sigur na Aruba i Bonaire ku tambe ta paresé den e programa, mi por komprondé ku hende por pensa di keda ketu. Loke nunka mi no a komprondé ta kon tin biaha mayornan ta pidi nan yu keda ketu. ‘Laga pasa numa, e kos a pasa kaba.’ Sin tene kuenta ku dor di no papia, ta duna e malechor chèns di hasi mas víktima. 

Hopi aña a keda ketu. Hopi aña no a papia. Pero a ripara ku keda ketu no a yuda ku nada, I ku muchanan a keda bira víktima. Víktima di un akto hororoso ku ta afektá henter su bida. No ta afektá solamente su desaroyo seksual. Pero mi por imaginá mi tambe ku henter su manera di mira mundu i hende ta kambia. Si komo mucha chikí, esnan ku mester protehá bo, bo tata por ehèmpel, na logá di hasi esei hasi bo doló i abusá di bo pa su laser. I ora bo mama ripara, ora bo kere ku e si ta bai yuda bo i protehá bo, e tambe te keda ketu i pidi bo keda ketu. Ta kon bo ta hasi konfia niun hende mas na mundu? Ta kon bo por bai habri bo mes despues pa amistat, amor, relashon? Mi por imagina mi ku e daño ta teribel. Un di e ekspertonan den e programá a bisa esei: ‘E tin konsekuensia pa henter bo bida.’

Anto paso nos a ripara ku a sigui abusá di mucha nan ora nos a keda ketu, tiki tiki hendenan a kuminsá ta habri nan boka. Ta duna keho na polis, ta akusá, mi tin sigur ku hopi mayor a kibra matrimonio o lasonan familiar ku e malechornan.
Awe na 2013, nos ekspertonan ta kibra e silensio na televishon. Den un programa di Bos di Hubentut ku algun profeshonal ku mi konosé ta trahando. Ta esaki ta yena mi ku orguyo.

Víktimanan ku kurashi
E abusu tabata tei kaba. E tabata tei semper. Podisé nos mester aseptá ku e lo tei semper tambe. Pero mi tin sigur ku si nos sigui papia, nos por aliviá, podisé prevení, protehá. Òf konsolá. Paso esnan ku ta yena mi ku mas orguyo i un gratitut enorme ta e víktimanan ku a tuma e kurashi di bin konta nan historia na televishon. Bosnan a kibra e kadena di miedu i bèrgwensa. Bosnan a lanta kabes ku hopi kurashi. Un di e víktimanan, un hóben, ta bisa ku el a disidí di partisipá na e programa aki pa podisé yuda otronan. Bosnan por tin sigur ku bosnan ta yuda otronan. Bosnan ta yudando henter komunidat. Ounke podisé nan no sa, òf ke sa. E promé hende ku bin reklamá bosnan ku bosnan a daña nòmber di famia, òf daña nòmber di Kòrsou, laga mi sa. Mi mes ta bin pa nan!
Lo ta un bèrgwensa di bèrdè mes si nos komunidat paga bosnan kurashi i grandesa ku aktitut asina. 
Ami, ta yama bosnan mil di danki, pa yuda nos kuminsá siña biba ku bèrdat.  

Marlon Reina

Film by Sharelly Emanuelson in Africa in the Picture

Sharelly Emanuelson is a young filmmaker from Dutch Caribbean descent with a big urge to make documentaries involving here place of birth and it's people. She was interviewed for a local radio station in Amsterdam in Papiamentu (the vernacular of Curacao) due toe the featuring of her first released docu during the Africa in the Picture Filmfestival in Amsterdam. The documentary Su solo i playanan tells the different stories of people living on the island of Curacao, told alongside the beautiful beaches of the island. In the interview Emanuelson tell us she wanted to contrast the cliché image of the sunny island with beautiful beached with the reality of the people which in those cases also included their worries about the future. Emanuelson also explain in the conversation why she founded Uni Arte, a collective of Caribbean artists working and living in Holland, which will later also include artists living on the islands.

Su solo i playanan in Africa in the picture:
Saturday, October 27, 19.30. SMART Project Space.
Arie Biemondstraat 111. 020- 4275951 

Jeffrey Wammes geeft Roze Maandag kleur in de Bijlmer

Maandagavond half tien uur veranderde het Bijlmerplein tijdelijk in een professionele turnarena. Topturner Jeffrey Wammes, samen met de acrobaten van Olympia Circus Dynamite, gaven op het plein een indrukwekkende turnshow, gadegeslagen door een steeds toenemend publiek. Waarschijnlijk wist een groot deel van de Bijlmer-mannen, die even hun stamcafé verlieten om naar de show te kijken, niet dat deze grote, maar jonge sportman daar was als toonbeeld van Homo-emancipatie. Café 100% Zuidoost haalde Wammes namelijk naar de Bijlmer als hoofdgast van hun maandelijkse Roze Maandag, die voor deze oktober- editie het thema ‘sport en homoseksualiteit’ had.

De Roze Maandag in Zuidoost biedt al meer dan een jaar een maandelijkse ontmoetingplek aan de gay gemeenschap uit Amsterdam Zuidoost. Tijdens vorige edities werden de bezoekers, die voor een belangrijk deel van buiten Zuidoost kwamen, entertained met optredens van zangers, strippers en vooral travestieten. De DJ zorgde er met haar Caribische urban klanken voor dat de sfeer er altijd goed in zat. Maar de organisatie wilde iets meer inhoud aan de avond bieden en startte dit streven met het oktober sportthema.

Na de demonstratie van de turners, buiten op het Bijlmerplein, vonden binnen in het café gesprekken plaats n.a.v. het thema. Chanella, een soort Zuidoost variant van tante Es -het travestie alterego van cabaretier Raymann - sprak met gasten zoals de voorzitter van Stichting Tijgertje. Deze vertelde dat de stichting was opgericht als zelfverdedigingsclub na een uit de hand gelopen Roze Zaterdag jaren geleden, maar nu vooral een sportvereniging is. Hij kreeg een van de hamvragen van de avond: waarom moeten homo’s apart sporten? ‘Het is heel belangrijk om jezelf te kunnen zijn’ was zijn antwoord en jezelf kunnen zijn bij het sporten is iets wat een vereniging als Tijgertje biedt.

Jezelf kunnen zijn is ook het streven van Emile Jaensch, onder andere portefeuillehouder Sport van Stadsdeel Amsterdam Zuidoost, die de avond mocht openen. Hij hield een mooi pleidooi voor sport in Zuidoost en somde de vele takken van sport op die beoefend kunnen worden in zijn stadsdeel. Trots voegde hij eraan toe dat er ook een turnvereniging is, waar echter nog niet veel jongens op zitten. Hij riep jongens op om een voorbeeld nemen aan de hoofdgast Jeffrey Wammes en hun sporttalent te ontplooien. Jaensch onderstreepte ook het belang van jezelf kunnen zijn, in zijn stadsdeel en ook op het sportveld.

Leuke sprekers, maar de meeste bezoekers kwamen toch echt voor hoofdgast Jeffrey Wammes die net niet naar de Olympische Spelen in London mocht. De Roze Maandag bezoekers in Zuidoost moesten zich vereerd voelen met Wammes als hoofdgast want vertelde hij Tante Chanella: ‘Toen ik uit de kast kwam wilde ik niet elke week ergens komen opdraven voor de homostrijd.’ Het uit de kast komen gebeurde april vorig jaar in een speciale editie van L’Homo, de homo-editie van het blad Linda die het thema sport behandelde. Hier ging Wammes voor de covershoot uit de kleren samen met onder andere Kenneth Perez, Ronald de Boer en Demy de Zeeuw. Omdat er al een tijdje in de sportwereld roddels over hem gaande waren besloot Wammes de kans te grijpen om meteen landelijk uit de kast te komen. Zijn familie had hem al geaccepteerd; trots vertelt hij dat zijn moeder en zussen ook in de zaal zitten.

Wammes vindt het wel belangrijk dat de sportwereld open staat voor homo’s en lesbiennes maar vindt voor de rest dat zijn homoseksualiteit niet zo relevant is in zijn sportcarrière.

Echter Wammes beoefent de turnsport wat een individuele sport is. Met name de teamsporten zijn voor homo’s vaak andere koek. Het café is maar een paar meter van de Amsterdam Arena verwijderd maar op deze avond over homoseksualiteit en sport niks gehoord van Ajax of andere vertegenwoordigers van de grootste sport, het voetbal. Misschien had Wammes zijn medemodellen van de cover Kenneth Perez en Ronald de Boer mee kunnen nemen. Aan de andere kant is het voorstelbaar dat Ronald niet op zo’n plek wil worden herinnerd aan de uitspraken van zijn broer over het gebrek aan motoriek bij homo’s. Nee, Roze Maandag in Cafe 100% Zuidoost had met de veel jongere maar moedige turner Jeffrey Wammes de best mogelijke hoofdgast.

Marlon Reina

Foto's : Ron Feautaux.

Can you be to old for “Love & Revolution?’

Cinnamon Wednesdays says goodbye but continues
Cinnamon Wednesdays closed their two year existence as cultural gathering in Amsterdam with a bang! The monthly evening which always stages poetry, music and sometimes visual arts closed with the traditional jam session with rappers and singers cheering the crowd. I was not a regular, but consider myself a big fan.

Cinnamon Wednesdays embodies a lot of things I believe in and enjoy. The music never lacks soul and most times is brought by real talented musicians. This closing night was no different. I was already a fan of Shisani but saw her performing for the first time with her band. Normally it’s her and her guitar but she is one of those singer songwriters that makes her appearance much more than a intellectual composer with a guitar. She really touches her audience, mostly with her powerful and always very personal words. Beautiful melodies carrying poetic words about love, the environment and about the struggle to be yourself.
And that has been something I’ve struggled for here in Amsterdam. As a black gay man I joined groups trying to create spaces for migrant gays and lesbians to meet each other and have had my own initiatives the last years with for example my sexual divers poetry program Black Talk. And what a relief to see all kinds of people mingling and enjoying arts at Cinnamon Wednesdays. It is not about being gay or lesbian, but about we all being together and respecting each other. But still without for example Shisani hiding her love for her female partner with a beautiful love song.

Most of the audience could easily be our children
I travelled to the event accompanied by a friend my age after seeing each other at a gathering in the Bijlmer. In the subway we met a young artist from the neighbourhood who was also heading to Cinnamon. My friend doubted if he would join us. I warned him we would probably be the oldest persons around. Most of the audience could easily be our children. Me, I don’t have a problem with that because in a way I consider events like this my offspring. Some of the organisers have been mentored by me or programmed in my shows in the past.
I see the torch being passed to this generation. But honestly I didn’t feel like a dad being proud of how good the children has done the task. I just enjoyed the evening, I saw people I like and admire and was touched by Kno'Ledge’s poem claiming back the Netherlands I also experienced in the 1990’s.
And I danced. I danced and sang mostly to the live music from Shisani and her band. This just cannot and won’t be the last Cinnamon on Wednesdays.

To old for Love & Revolution?
When Shisani announced the song Love & Revolution she wrote after being in a very inspiring space in Johannesburg, I remembered when I was in my twenties and met people from South Africa here in Amsterdam and the long conversations we had. Then it was always about Love & Revolution and it seems not much have changed.
Dancing and singing this song I felt on top of the world and after the challenging summer I had this year- struggling with my health and business- I knew it for sure. I don’t know about you, but I’m not to old for love and revolution.

Support my friend Ajamu's photography project!

ALL the Caribbean Olympic Champions

I've experienced London 2012 with a lot of Caribbean Pride. It is amazing how much Olympic triumphs those tiny islands in the Caribbean sea has experienced. Beside the excepted but anyway exceptional three times gold medals win by Usain Bolt the biggest surprise was of course:

The biggest surprise

The surprising gold medal by Keshorn Walcott from Trinidad and Tobago. The nineteen year old surprised the Europeans by becoming the first none-European Olympic javelin throwing Olympic champion in like 60 years! Walcott threw a national record 84.58m to claim the Olympic gold medal in the men's javelin.

The sensation

Bahamas wrote history by winning the 4 X 400 meter relay gold in men’s athletics. The USA had win the title 16 times in a row but was defeated in London by these four from the Bahamas.

The youth!

Kerani James fullfilled the expectation by winning the Olympic Gold medal after becoming World Champion in 400 meter men Athletics, the first Olympic medal for Grenada! Like the Trinidadian champion Walcott he's only nineteen years old.

Boxing Cubans

Roniel Iglesias from Cuba became Olympic Boxing Champion in the Men Light Welterweight.

Robeisy Ramirez Carrazana got the Olympic Boxing title in the Men Flyweight category.

Our own Caribbean legend

It's common knowledge:
Athletics
100 meter men GOLD
200 meter men GOLD
4 X 100 meter realy men GOLD
A repeat of his 2008 glorious performance with the same three gold medals.

That's not all folks. More to come:

Shelly Ann Fraser Pryce- Jamaica Athletics 100 meter women GOLD
She defended her 2008 Olympic title.

Mijain Lopez Nunez- Cuba Wrestling Men's Greco-Roman 120kg GOLD

Idalys Ortiz- Cuba Judo Women +78kg

Felix Sanchez- Dominican Republic Athletics 400 meter hurdles men GOLD His second Olympic gold, he also won in 2004.

Mister Bolt didn't do the 4 X 100 by his own. The other gold medalist in4X 100 meter athletics: Nesta Carter, Yohan Blake and Michael Frater.

Leuris Pupo- Cuba Shooting Men's 25m Rapid Fire Pistol GOLD

Caribbean Sport Pride!